35 rocznica Sierpnia ‘80

Wirtualną wystawę fotografii i archiwaliów przygotowaliśmy z okazji 35 rocznicy Sierpnia ’80. Tym samym uchylamy przed Państwem drzwi do naszym zbiorów, które ECS gromadzi, opracowuje i udostępnia wszystkim zainteresowanym. Zachęcamy do obejrzenia wystawy, bo w zdjęciach i dokumentach z sierpnia 1980 roku przetrwała do dziś tamta dobra energia – entuzjazm, determinacja, siła, tęsknota za lepszym jutrem…

Mury otaczające Stocznię Gdańską im. Lenina były jak słupy reklamowe w atrakcyjnej lokalizacji, wzdłuż nich kursowały tramwaje i pociągi

→

Niepodległościowe hasła, wypisywane na murach Stoczni Gdańskiej, mogli przeczytać wszyscy pasażerowie pociągów, kursujących na trasie Gdańsk – Gdynia

Niepodległościowe hasła, wypisywane na murach Stoczni Gdańskiej, mogli przeczytać wszyscy pasażerowie pociągów, kursujących na trasie Gdańsk – Gdynia
Ukwiecona Brama nr 2 Stoczni Gdańskiej im. Lenina

Ukwiecona Brama nr 2 Stoczni Gdańskiej im. Lenina
Tłumy gromadziły się pod Bramą nr 2 Stoczni Gdańskiej im. Lenina od pierwszego dnia strajku, dodając otuchy strajkującym

Tłumy gromadziły się pod Bramą nr 2 Stoczni Gdańskiej im. Lenina od pierwszego dnia strajku, dodając otuchy strajkującym

BUNT

„Niektóre hale były ceglane, doświetlone od góry oknami w żelaznym obramowaniu, pamiętające czasy niemieckie, stocznię Schichaua, lata Wolnego Miasta. Inne, późniejsze, powojenne – betonowe. Ogromne przestrzenie, w których robotnicy uwijali się przy maszynach. Rano do pracy płynęły potoki ludzi. Stocznia Gdańska była jak miasto, pracowało w niej kilkanaście tysięcy robotników, majstrów, inżynierów, urzędników. Od historycznej Bramy nr 2, tej gdzie w grudniu 1970 roku padły strzały w stronę strajkujących, do najdalszej hali na wyspie Holm szło się około dwudziestu minut.

→

Ulotka z 14 sierpnia informująca o strajku w Stoczni Gdańskiej i postulatach załogi ukazała się w niewielkim nakładzie. Ciekawe również są apele do załóg innych zakładów o poparcie żądań stoczniowców i do mieszkańców miasta, aby pozosta

Ulotka z 14 sierpnia informująca o strajku w Stoczni Gdańskiej i postulatach załogi ukazała się w niewielkim nakładzie. Ciekawe również są apele do załóg innych zakładów o poparcie żądań stoczniowców i do mieszkańców miasta, aby pozosta
Strajkujący w charakterystycznej stoczniowej odzieży zakładowej

Strajkujący w charakterystycznej stoczniowej odzieży zakładowej
Ulotkowa wersja Strajkowego Biuletynu Informacyjnego, wydawnictwo Wolnej Drukarni Stoczni Gdynia [im. Komuny Paryskiej]

Ulotkowa wersja Strajkowego Biuletynu Informacyjnego, wydawnictwo Wolnej Drukarni Stoczni Gdynia [im. Komuny Paryskiej]
Dachy zabudowań stoczniowych

Dachy zabudowań stoczniowych
Na drewnianych tablicach protestujący zapisali postulaty i wywiesili je Bramie nr 2, aby stały się własnością zarówno strajkujących, jak i tych, którzy z zewnątrz wspierali strajk. Dziś eksponowane są na wystawie stałej ECS

Na drewnianych tablicach protestujący zapisali postulaty i wywiesili je Bramie nr 2, aby stały się własnością zarówno strajkujących, jak i tych, którzy z zewnątrz wspierali strajk. Dziś eksponowane są na wystawie stałej ECS
Mury stoczniowe były punktami informacji i miejscami spotkań

Mury stoczniowe były punktami informacji i miejscami spotkań

„Po tym rozległym terenie wędrowałam w towarzystwie stoczniowców, którzy na moją prośbę wskrzeszali z pamięci dawną topografię. Pokazywali, gdzie mieściły się wydziały kadłubowe (to największe hale), gdzie silnikowe, gdzie wyposażeniowe. Niedaleko trzeciej bramy, tej najbliższej stacji trójmiejskiej kolejki, znajdowało się Biuro Konstrukcyjne. Inżynierowie chodzili w białych fartuchach, a robotnicy w szaroniebieskich kombinezonach, łatwo było odróżnić, kto jest kto. Z okien kolejki widać też było halę koncertową. Nad wszystkim kołysały się żurawie dźwigów, cały czas w ruchu, i wszędobylskie mewy.

→

22 sierpnia do strajkującej Stoczni Gdańskiej przyjechali m.in. Tadeusz Mazowiecki i Bronisław Geremek, którym prezydium MKS powierza misję stworzenia komisji ekspertów. MKS wydawał przepustki do wejścia na teren stoczni osobom z zewnątrz

22 sierpnia do strajkującej Stoczni Gdańskiej przyjechali m.in. Tadeusz Mazowiecki i Bronisław Geremek, którym prezydium MKS powierza misję stworzenia komisji ekspertów. MKS wydawał przepustki do wejścia na teren stoczni osobom z zewnątrz
Pierwszy postulat strajkujących: akceptacja wolnych od partii i pracodawców wolnych związków zawodowych

Pierwszy postulat strajkujących: akceptacja wolnych od partii i pracodawców wolnych związków zawodowych
Karta pracy stoczniowca z adnotacją „post[ój]”, odnoszącą się do okresu strajku

Karta pracy stoczniowca z adnotacją „post[ój]”, odnoszącą się do okresu strajku
Dziennikarze i fotoreporterzy relacjonujący strajk

Dziennikarze i fotoreporterzy relacjonujący strajk
Oświadczenie dziennikarzy polskich. Pierwotny tekst oświadczenia i lista z podpisami prezentowane są na wystawie stałej ECS

Oświadczenie dziennikarzy polskich. Pierwotny tekst oświadczenia i lista z podpisami prezentowane są na wystawie stałej ECS
Strajkujący zaglądają przez okna do wnętrza Sali BHP, gdzie toczyły się negocjacje z rządem

Strajkujący zaglądają przez okna do wnętrza Sali BHP, gdzie toczyły się negocjacje z rządem

„Pomiędzy zabudowaniami ciągnęły się schludne alejki, rosły drzewa, krzewy, trawa i ludzie o nie dbali. Niektórzy sadzili kwiaty, żeby milej było sobie posiedzieć na słońcu, gdy mieli przerwę w robocie. „I proszę nie zapominać – apelował jeden z dawnych stoczniowych inżynierów – że w stoczni produkowano nie tylko bohaterów, ale także statki”. Wzdłuż długiego kanału dzielącego stocznię na pół kadłuby stały jeden za drugim – w szeregu. Można było po nich przejść, nie schodząc na ląd.

→

Słup obok Stoczni Gdańskiej, ktoś powierzył strajkujących opiece Matki Boskiej

Słup obok Stoczni Gdańskiej, ktoś powierzył strajkujących opiece Matki Boskiej
Jedna z wielu okładek prasy zagranicznej, która z końcem sierpnia i na początku września informowała obcokrajowców o przełomowych protestach robotniczych w Polsce, głównie w Stoczni Gdańskiej

Jedna z wielu okładek prasy zagranicznej, która z końcem sierpnia i na początku września informowała obcokrajowców o przełomowych protestach robotniczych w Polsce, głównie w Stoczni Gdańskiej
Strajkowa msza święta była rytuałem, jak i wspólne modlitwy

Strajkowa msza święta była rytuałem, jak i wspólne modlitwy

„Tuż przy Bramie nr 2 znajdowała się przychodnia oraz stołówka, a kilkaset metrów w głąb nieduży budynek BHP ze zradiofonizowaną salą konferencyjną oraz okazała siedziba dyrekcji. Pomiędzy nimi rozciągał się spory zadrzewiony plac. To właśnie miejsce przez ponad dwa tygodnie Wielkiego Strajku w sierpniu 1980 roku stało się najważniejszą przestrzenią, główną sceną dziejącego się historycznego dramatu”.

→

Wobec początkowego milczenia prasy i innych mediów, a potem oszczędnego informowania o strajku, przepisywanie stoczniowych ulotek było sposobem na zdobywanie prawdziwych informacji

Wobec początkowego milczenia prasy i innych mediów, a potem oszczędnego informowania o strajku, przepisywanie stoczniowych ulotek było sposobem na zdobywanie prawdziwych informacji
Strajkowy Biuletyn Informacyjny z 22 sierpnia przedrukowany jako ulotka rozlepiana na murach i rozrzucana na ulicach

Strajkowy Biuletyn Informacyjny z 22 sierpnia przedrukowany jako ulotka rozlepiana na murach i rozrzucana na ulicach
„Proletariusze wszystkich zakładów łączcie się” – głosił transparent nad Bramą nr 2, nawiązując do sławnego hasła „Proletariusze wszystkich krajów łączcie się”, cytatu z Manifestu Komunistycznego Karola Marksa i Fryderyka Engelsa

„Proletariusze wszystkich zakładów łączcie się” – głosił transparent nad Bramą nr 2, nawiązując do sławnego hasła „Proletariusze wszystkich krajów łączcie się”, cytatu z Manifestu Komunistycznego Karola Marksa i Fryderyka Engelsa
Delegacja rządowa opuszcza Stocznię Gdańska im. Lenina, przy oknie Tadeusz Fiszbach, sekretarz wojewódzki PZPR w Gdańsku (mężczyzna w okularach), a obok niego wicepremier Mieczysław Jagielski

Delegacja rządowa opuszcza Stocznię Gdańska im. Lenina, przy oknie Tadeusz Fiszbach, sekretarz wojewódzki PZPR w Gdańsku (mężczyzna w okularach), a obok niego wicepremier Mieczysław Jagielski
Uwagi dotyczące rozmów między stroną rządową i strajkującymi, sporządzone przez ekspertów MKS, poufny dokument z 22 sierpnia 1980

Uwagi dotyczące rozmów między stroną rządową i strajkującymi, sporządzone przez ekspertów MKS, poufny dokument z 22 sierpnia 1980
Brama nr 2 Stoczni Gdańskiej im. Lenina, z której podczas strajku Lech Wałęsa relacjonował ludziom zebranym po drugiej stronie przebieg rozmów ze stroną rządową

Brama nr 2 Stoczni Gdańskiej im. Lenina, z której podczas strajku Lech Wałęsa relacjonował ludziom zebranym po drugiej stronie przebieg rozmów ze stroną rządową

Cytowany fragment tekstu to dopiero początek pasjonującej opowieści Anny Machcewicz. Prezentujemy fragment pierwszej monografii Sierpnia ’80 – „Bunt. Strajki w Trójmieście. Sierpień 1980”, najnowszego wydawnictwa ECS. Już 30 sierpnia prapremierowa prezentacja tej książki. Zapraszamy i zachęcamy Państwa do dalszej lektury o – „Trójmiejskich stylach życia”, „Zwolnieniu, które uruchomiło lawinę”, „Pierwszej rozgrywce z władzami”, „Strajkowym dniu powszednim”…

Wnętrze Sali BHP Stoczni Gdańskiej im. Lenina, gdzie toczyły się obrady Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, na chwilę przed podpisaniem porozumień strajkujących ze stroną rządową (trzy dokumenty w galerii poniżej). Na stole prezydialnym widać wyeksponowaną makietę pomnika Poległych Stoczniowców (w wersji z czterema krzyżami), którego budowa była jednym z żądań strajkujących

→

Ilustracje wykorzystane w powyższym tekście pochodzą ze zbiorów Europejskiego Centrum Solidarności. Część z nich pozyskano na zasadzie darowizny. Zbiórka pamiątek nadal trwa (więcej: ►►). Chcemy zgromadzić najpełniejszy materiał dokumentujący opór społeczny wobec władzy komunistycznej w latach 1970–1989. Wdzięczni będziemy za każdy dar.
A zainteresowanych zapoznaniem się z tematyką ikonografii solidarnościowej i niepodległościowej z czasów PRL zapraszamy do Czytelni ARCHIWUM ECS, przy pl. Solidarności 1 w Gdańsku. Konieczne jest wcześniejsze umówienie wizyty – tel.: 58 772 41 34 i e-mail: .

Rysunki dzieci umieszczone na stoczniowym murze w czasie strajku